Kürdolojinin geleceği
Akademinin Kürdlere olan ilgisi, nihayet 1950’lerde kurumsal yapıları beraberinde getirmiştir. Bu sayede Oxford gibi dünyanın saygın üniversitelerinde ‘Kürdçe’ dersler verilmeye başlanmış, ‘Kurdish Studies, Kurdish Center’ bölümleri, enstitüleri açılmıştır.
16.12.2016

Yazı-Yorum /  Nurullah Alkaç

16. Yüzyıldan başlayarak, Avrupa’dan Ortadoğu’ya gezilerde bulunan birçok seyyahın, maceracının, savaşçının, diplomatın, din görevlisinin eserinde Arap, Fars ve Türklerin yanında Kürdlere de yer verilmiştir. 1900’lü yıllardan sonra gelişen medyanın da etkisiyle; dergilerde, gazetelerde ve televizyonlarda Kürdlere dair yazılar, haberler Avrupa’nın dikkatini çekmiştir. Buna benzer bir durum, akademi dünyasında yaşanmıştır. Akademinin Kürdlere olan ilgisi, nihayet 1950’lerde kurumsal yapıları beraberinde getirmiştir. Bu sayede Oxford gibi dünyanın saygın üniversitelerinde ‘Kürdçe’ dersler verilmeye başlanmış, ‘Kurdish Studies, Kurdish Center’ bölümleri, enstitüleri açılmıştır. Kürdlerin de kendilerine dair üretilen bilgide ‘özne’ konumuna geçmesi, 100 yıllık bir zaman diliminde Kürdolojinin alt alandan yan dala, yan daldan da tek dala dönüşmesini sağlamıştır.

Bu yazıda yabancılar ve Kürdler tarafından oluşturulan Kürdolojinin kurumsal macerası özetlenmiş bilgilerle dikkatlere sunulmuştur.

1945 yılında Fransa’da Yaşayan Doğu Dilleri Okulunun bünyesinde ‘Kürdoloji Kürsüsü’ faaliyetine başlamıştır. 1959 yılında Rusya Bilimler Akademisi Şarkiyat Enstitüsü Leningrad şubesinde ‘Kürd Kurulu’ oluşturulmuştur. Aynı yıl Ermenistan’da ‘Kürd Bilim Bölümü’ açılmıştır. Irak Bağdat Üniversitesi’nde de 1959 yılında ‘Kürd Dili ve Edebiyatı’ bölümü açılmıştır. 1960 yılında, Azerbaycan Bilimler Akademisi’nde ‘Kürdoloji Bölümü’ açılmış ancak 1970 yılında kapanmıştır. 1970 yılında, Kürd entelektüelleri tarafından Bağdat’ta ‘Korî Zimanî Kurdî’ ismiyle bir akademi açılmıştır. 1972 yılında Irak’ın Selahaddin Üniversitesi’nde ‘Kürd Dili Eğitimi’ açılmış, üniversitenin Süleymaniye’den Hewlêr’e taşınmasından sonra ‘Kürd Dili Bölümü’ adını almıştır.

Almanya’nın Bonn Üniversitesi’nde 1992 yılından beri ‘NAVEND/Zentum fur Kurdische Studien/Navend ji bu Lêkolina Kurdî’ Kürdoloji Bölümü bulunmaktadır. NAVEND tarafından 1992-1998 yılları arasında 23 sayılık Almanca ‘Kurdistan heute’ isimli dergi yayınlanmıştır. 1994 yılında Rusya’da ‘Kürd Araştırmaları Merkezi’ adıyla başka bir birim açılmıştır. Irak Süleymaniye Üniversitesi bünyesinde ‘Kürdoloji Merkezi’ 1996 yılında kurulmuştur. Merkez tarafından şimdiye kadar 3 sayı (2008, 2009, 2010) yayınlanan ‘Kürdoloji’ dergisi bulunmaktadır.

1999 yılında Almanya’nın Berlin Üniversitesi’nde ‘European Ceneter for Kurdish Studies/Avrupa Kürd Araştırmaları Merkezi’ faaliyetine başlamıştır. Bölüm tarafından 6 ayda bir yayınlanan ‘Kurdische Studien’ dergisi ve ‘Kurdologie’ serisi yayınlanmaktadır. 2000 yılında Tahran’da ‘Culturel Instıtute of Kurdistan/Kürdistan Kültür Enstitüsü’ açılmıştır. 2001-2014 yılları arasında Moskova’da ‘Kürd Enstitüsü’ kurulmuş ancak maddi yetersizlikten dolayı kapanmıştır.

2006 yılında İngiltere’nin Exeter Üniversitesi bünyesinde ‘Center for Kurdish Studies/Kürd Çalışmaları Merkezi’ faaliyetine başlamıştır. 2008 yılında Polonya’nın Jagiellonian Üniversitesi’nin ‘Şark Araştırmaları Enstitüsü, İran Araştırmaları’na bağlı olarak  Kürdoloji bölümü faaliyetine başlamıştır. Bölümün şimdiye kadar 14 sayı yayınlanan ‘Fritilaria Kurdica/Bulletin of Kurdish Studies’ dergisi bulunmaktadır. 2009 yılında Britanya’da; Avrupa, Amerika, Türkiye, Kürdistan Federal Bölgesi ve Ortadoğu’da akademik faaliyette bulunan Kürdler ve yabancı Kürdologlar tarafından internet üzerinden ‘Kurdish Studies Network/Kürd Araştırmalar Ağı’ açılmıştır. Bu ağ tarafından 2013’ten beri ‘Kurdish Studies’ isimli altı ayda bir yayınlanan dergi bulunmaktadır.

Avusturya’da 2011 yılında Kürd Çalışmaları Merkezi faaliyetine başlamıştır. Merkez tarafından, 2013 yılından itibaren ‘Kürdçe Araştırmaları Viyana Yıllığı’ isimli dergi yayımlanmaya başlanmıştır. 2012 yılında Kürdçe derslerin verilmeye başlandığı İsrail’in Tel Aviv Üniversitesi’ne bağlı Moshe Dayan Merkezi’nin ‘Kürd Masası’ bulunmaktadır. 2012 yılında Kürdistan Federal Hükümeti ile Alman hükümetinin desteğiyle Erfurt Üniversitesi’nde ‘Mustafa Barzani Kürd Araştırmaları’ bölümü açılmıştır. Bölümün şimdiye kadar dokuz sayı yayınlanan ‘Studia Kurdica’ dergisi bulunmaktadır. Suriye Şam Üniversitesi 2013 yılında Kürdçe bölüm açma hazırlığına başlanmıştır. Amerika’da ilk defa‘University of Central Florida/Florida Üniversitesi’nde 2015 yılında Kürdoloji bölümü açılmıştır. Mısır’ın Eyn Şems Üniversitesi’nin Edebiyat Fakültesi’nde 2015 yılından itibaren ‘Kürd Dili ve Edebiyatı’ bölümünün açılması planlanmıştır.

Türkiye’de durum her ne kadar Kürdolojinin dünyadaki seyrine göre utanılacak noktadaysa da, özellikle İstanbul ve Diyarbakır Kürd Enstitüsü ile adlarını anacağımız şu kurumların katkısı çoktur: İsmail Beşikçi Vakfı (Ankara-2012), Diyarbakır Siyasal ve Sosyal Araştırmalar Merkezi (2010), Dicle Toplumsal Araştırmalar Merkezi (2010), Bitlis Düşünce ve Akademik Çalışma Grubu (Bitlisname), Zan Sosyal Siyasal ve İktisadi Araştırmalar Enstitüsü (2014), Vate Çalışma Grubu (1996). Ayrıca İstanbul Bilgi Üniversitesi bünyesinde faaliyet gösteren ‘Bilgi Kürdoloji’ ile Boğaziçi Üniversitesi bünyesinde çalışmalarını yürüten ‘BGST’, Türkiye’deki üniversitelerin Kürdoloji ile tanıştığı ilk kurumlardır. 2008 sonrası süreçte üniversitelerin ‘Yaşayan Diller Enstitüsü’lerinde Kürdoloji birimleri yer almış; lisans, yüksek lisans ve doktora düzeyinde Kürdçe eğitim verilmeye başlanmıştır. Mardin Artuklu Üniversitesi, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Bingöl Üniversitesi, Tunceli Üniversitesi, Muş Alparslan Üniversitesi, Dicle Üniversitesi, Siirt Üniversitesi; Kürdçe bölüm bulunmasa da Hakkari Üniversitesi devlet gölgesindeki ‘Kürdoloji Kurumları’dır.

Federal Kürdistan Bölgesi toprakları içerisinde; Salahaddin Üniversitesi (1968 Süleymaniye, 1981 Erbil’e taşınmıştır), Süleymaniye Üniversitesi (1992), Duhok Üniversitesi (1992), Koya Üniversitesi (2003), Soran Üniversitesi (2009), Kürdistan Üniversitesi (2006), Hawler Tıp Üniversitesi, Zaho Üniversitesi (2010), Raparin Üniversitesi, Halepçe Üniversitesi (2011); The American University of Iraq/Irak Amerikan Üniversitesi (Süleymaniye-2007), Cihan Üniversitesi (2007), Işık Üniversitesi, Newroz Üniversitesi (2004), Amerikan Üniversitesi (Duhok-2014) gibi devlet veya özel üniversiteler bunmaktadır. Bu üniversitelerde dersler Kürdçe, İngilizce veya Arapça olarak verilmektedir. Ayrıca üniversitelerde Kürd dili fakülteleri veya Kürd dili enstitüleri bulunmaktadır.

Suriye’nin Rojava Federasyonu’na bağlı Afrin Kantonu’nda 2015 yılında Afrin Üniversitesi, 2016 yılında da Cizir Kantonu’nda Rojava Üniversitesi açılmıştır. Mezopotamya Vakfı tarafından Diyarbakır’da Mezopotamya/Kürdistan Üniversitesi’nin açılması için çalışmalar devam etmektedir. İran’ın Sine kentinde de Kürdistan Üniversitesi faaliyetlerini sürdürmektedir.

Kürdler tarafından şimdiye kadar şu enstitüler kurulmuştur: Paris Kürd Enstitüsü (1983), Bürüksel Kürd Enstitüsü (1989), İstanbul Kürd Enstitüsü (1992), (Berlin) Kürd Enstitüsü (Berlin-Köln, 1994), WIEN Kürd Enstitüsü (Wien-1994), Stockholm Kürd Enstitüsü (1996), Washington Kürd Enstitüsü (1996), Tahran Kürd Dili Enstitüsü (2001), Înstîtutê Ziwan û Kulturê Kirmancî/ Zazaca Dil Enstitüsü (Almanya-2001), Ehmedê Xanî Kürd Kültürü Enstitüsü (Urmiye, 2002-2013, kapandı), Kurdish Heritage Institute/Enstîtuya Kelepûrê Kurdî  (Süleymaniye-2003, Kekük, Duhok-2007, Erbil), Diyarbakır Kürd Enstitüsü (2004), Danimarka Kürd Enstitüsü (2012), Bedirxan Kürd Enstitüsü (Rojava-2012), London Kurdish Institute/Londra Kürd Enstitüsü (2014), Middle East Research Institute/Ortadoğu Araştırma Merkezi (Erbil-2014).

Nüfusu 50 milyonu aşan ‘devletsiz bir halk’ın üniversitelerin dikkatini çekmesindeki sır gerçekten de nedir?

(M.E)

YORUMLAR (0 Yorum)

Bu sayfalarda yer alan okur yorumları kişilerin kendi görüşleridir.
Yazılanlardan imp-news sorumlu tutulamaz